Дэлхийн эргэн тойрон дахь усны хамгийн сайн хамгаалалттай электрон төхөөрөмж болон бусад хэрэгслүүдийг та бүхэндээ танилцуулж байна. Жишээ нь, та компьютерынхоо гарыг дуртай үедээ угаадаг байвал ямар вэ?... Ус нэвтрүүлдэггүй плеер. Sony компаний W250 загварын энэхүү чихэвчин плеертэй та усанд орж, дасгал хөдөлгөөн хийхэд тохиромжтой. Смартфон. Samsung-ийн Rugby гар утсыг 1 метр гүн усанд хийж, 30 минут байлгахад яадаг ч үгүйгээрээ онцлогтой. iPhone-ы ус нэвтрүүлдэггүй гэр. «Escapecapsule» гэдэг нэртэй энэхүү гэр нь дээд зэргийн хамгаалалттай тул iPhone-оо дотор нь хийгээд, Эверестийн оргил өөд мацаж, далайн гүнрүү ч орж болно. Ус нэвтрүүлдэггүй өсгөгч. Энэхүү IPX7 төхөөрөмж нь iPhone болон MP3 тоглуулагчид тохирдог бөгөөд усан дотор ч хэвийн ажилладаг байна. Ноутбуукэнд зориулсан ус нэвтрүүлдэггүй үүргэвч. «Chrome» үйлдвэрийн бүтээсэн энэхүү үүргэвччинд 17 метр урттай MacBook Pro– г хийж болно. Усанд нордоггүй тэмдэглэлийн цааснууд. Шүршүүрт орж байхад тань шинэ санаа төрдөг бол танд энэхүү тэмдэглэлийн цааснууд яг тохирно. «Droodle and Aqua Notes» гэдэг нэртэй энэхүү цаасан дээр шүршүүрт орж байхад толгойд тань орж ирсэн санаануудыг тэмдэглэж болох юм. Ус нэвтрүүлдэггүй гар. Дэлгүүр бүрт байдаг жирийн гарнуудаас ялгаатай нь хүссэн үедээ угааж, дээр нь цай, кофе асгаж болно. Усны хамгаалалттай түрийвч. Усны хамгаалалттай уртасгагч олон залгуур. Усны хамгаалалттай ноутбуук. Sony компаний G төрлийн «VAIO» ноутбуукний доор нь усыг шууд доош нь урсгадаг нүхнүүд байдаг. Ус нэвтрүүлдэггүй зурагт. Sony компаниас гаргасан зөөврийн «Bravia» зурагт нь 10 см-ийн диагональтай бөгөөд бүтэн цэнэглэгдсэн үедээ 23 цагийн турш ажилладаг бөгөөд FM тоглуулагчтай юм байна. Усны хамгаалалттай видео камер. GE компаний G3Wp камер нь дараах үзүүлэлттэй: 12,2 мегапикселийн өргөтгөл, 4х zoom – томруулах оптик чадвартай, 5 см диаметр бүхий дэлгэцтэй юм байна. Усны хамгаалалттай USB флэш. 1 болон 2 гигабайтын багтаамжтай, олон өнгийн сонголттой энэхүү флэшийг та угаалгын машинд хувцастайгаа хамт угаасан ч болно. Ус нэвтрүүлдэггүй Mp3 тоглуулагч. «Speedo Aquabeat» MP3-ыг 3 метр хүртэлх усан доор ашиглахад эвдрэл, гэмтэл үүсдэггүй байна. 35 грамм жинтэй, 1 гигабайт санах ойтой энэхүү төхөөрөмж нь бүтэн цэнэгээ 9 цаг барьдаг байна. Усны хамгаалалттай CD болон MP3 тоглуулагч. Twinbird компаний «CD ZABADY AV-J189S» нэртэй уг MP3 болон CD-ний тоглуулагч нь усанд орж, бассейнд сэлэнгээ дуу хөгжим сонсох дуртай хүмүүст зориулагджээ. Мэдээ нэмсэн: hero 1 5223 * Холбоотой мэдээлэл * Санамсаргүй сонгогдсон * Лос- Анжелосын авто салоны шинэхэн бүтээгдэхүүнүүд Лос- Анжелосын авто салоны шинэхэн бүтээгдэхүүнүүд 7 6353 * Оны шилдэг өвөрмөц загвартай хэрэгслүүд Оны шилдэг өвөрмөц загвартай хэрэгслүүд 5 9723 * Тулааны анхны робот Тулааны анхны робот 0 5539 * Гайхалтай архитектортой барилгууд Гайхалтай архитектортой барилгууд 1 9633 * Ус нэвтрүүлдэггүй сонирхолтой төхөөрөмжүүд Ус нэвтрүүлдэггүй сонирхолтой төхөөрөмжүүд 1 5223 * Амттай бас хөгжилтэй Амттай бас хөгжилтэй 2 7760 * Хятадын өвөрмөц архитектур Хятадын өвөрмөц архитектур 20 11162 * Сонирхолтой дизайнтай ахуйн хэрэглэлүүд Сонирхолтой дизайнтай ахуйн хэрэглэлүүд 19 11204 * Сидней дэхь усны хувцасны парад Сидней дэхь усны хувцасны парад 8 8532 * Гэрэл зурагчин Norbert Schoerner-ын бүтээлүүд Гэрэл зурагчин Norbert Schoerner-ын бүтээлүүд 26 8548 * Nissan Juke. Ямар гэдгээ vзvvлээд єг Nissan Juke. Ямар гэдгээ vзvvлээд єг 14 14401 * Элдэв зураг (150 фото) №347 Элдэв зураг (150 фото) №347 4 10391 * Гибралтар дэхь нэгэн сонирхолтой онгоцны буудал Гибралтар дэхь нэгэн сонирхолтой онгоцны буудал 16 13222 * Эдд Эдмудсын зомби бvтээдэг vйлдвэр Эдд Эдмудсын зомби бvтээдэг vйлдвэр 9 9942 * “Хvн чоно” євчинтэй охин “Хvн чоно” євчинтэй охин 58 24785 * Монголын үзэсгэлэнт охид (67 фото) №64 Монголын үзэсгэлэнт охид (67 фото) №64 7 47213 сэтгэгдэл нэмэх 1 0/1000 нийтлэх * adminaaa 41.137.57.xx 2012-12-08 08:40 17 metr bish 17 inch geechee * шинэ мэдээ * их уншсан * Хөдөлгөөнт зургууд Хөдөлгөөнт зургууд 3 682 * Хөдөлмөрч амьтад Хөдөлмөрч амьтад 1 669 * Секси Ази бүсгүйчүүд Секси Ази бүсгүйчүүд 8 1686 * Та HBO сувгийн тухай хэр ихийг мэдэх вэ? Та HBO сувгийн тухай хэр ихийг мэдэх вэ? 0 264 * Японы цорын ганц эрэгтэй Гейша Японы цорын ганц эрэгтэй Гейша 20 8031 * Google-ийн шилдгүүд Google-ийн шилдгүүд 11 7442 * Өмнөд Америкийн хууль бус алт, эрдэнэс олборлолт Өмнөд Америкийн хууль бус алт, эрдэнэс олборлолт 5 4372 * Герман улсын 90-н жилийн түүхтэй Пиастен брэндийн онлайн тоглоом эхэллээ! Герман улсын 90-н жилийн түүхтэй Пиастен брэндийн онлайн тоглоом эхэллээ! 2 964 * Алдартай одуудын азгvйтэл (213 Фото) Алдартай одуудын азгvйтэл (213 Фото) 242 281026 * Хятадууд нялх хvvхдийн мах идэж байна! Хятадууд нялх хvvхдийн мах идэж байна! 2863 248184 * Но-той гарсан зурагнууд (23 фото) Но-той гарсан зурагнууд (23 фото) 117 209816 * Нууц дуран (17 фото) Нууц дуран (17 фото) 435 185170 * Монголын хамгийн халуухан cекси 10 бvсгvй Монголын хамгийн халуухан cекси 10 бvсгvй 230 177790 * Монголын тэргvvн 10 баян Монголын тэргvvн 10 баян 735 176648 * Оддын азгvйтэл ба цамцны цаадах нууц (44 фото) Оддын азгvйтэл ба цамцны цаадах нууц (44 фото) 63 161663 * Монголын vзэсгэлэнт охид (76 Фото) №18 Монголын vзэсгэлэнт охид (76 Фото) №18 235 159422

ЭХ ДЭЛХИЙГЭЭ АВРАХ АЛХАМ

Дараагийн алхам: Машинаа зогсоо Дугуй унадаг болцгооё. Манайд барууны хөгжилтэй орнуудынх шиг унадаг дугуйны тусгай зам, зогсоол байдаггүй ч, чангарсан сайхан булчинтай болохоос та татгалзахгүй биз дээ. 3 дахь алхам: Ариун цэвэр Шүдээ угаахдаа усаа гоожуулалгүйгээр хааж сурцгаая. Ингэснээр нэг хүн өдөрт 24 литр ундны усыг хэмнэдэг гээд бод доо. 4 дэх алхам: Улирлын тохироо Улирлын чанартай жимсийг улиралд нь худалдан авч байя. Манайд өвөл гадаадаас оруулж ирж байгаа гүзээлзгэнийг хүлэмжинд ургуулахад 24 дахин их түлш зарцуулдаг гэнэ. Агаарт ямар их нүүрсхүчлийн хий ялгарч байгааг төсөөлж байна уу? Түүний оронд зуны улиралд уулнаасаа түүж ирсэн гүзээлзгэнээ идэж, дэлхийгээ хамгаалцгаая. 5 дахь алхам: Шат дамжлага Олон хүний гар дамжиж, элдэв нян наалдаж, тээвэр, түлшний зарлага гаргалгүй жимс ногоогоо ургуулсан хүнээс нь шууд худалдан авч суръя. 6 дахь алхам: Борооны усаа тосоорой Борооны ус хлор, кальци агуулдаггүйгээс гадна түүний хэм, хүрээлэн буй орчны хэмтэй ижил байдаг юм. Тарьж буй цэцэг, жимсээ услахад борооны ус яг тохирно. 7 дахь алхам: Гэрэл гэгээ Өрх бүр цахилгаан хэмнэдэг 3 ширхэг чийдэн хэрэглэдэг болчихвол цөмийн дөрвөн цахилгаан станцыг хааж болно. Манайд ийм цахилгаан хэмнэгч чийдэнг өөрсдөө үйлдвэрлэдэг болсон нь бүр ч сайшаалтай. Үндэснийхээ үйлдвэрийг дэмжиж, улсынхаа иргэн гэдгээ баталцгаая. 8 дахь алхам: Байгалийн анхилуун үнэр Экологийн томоохон “хохирол авчрагч” шүршдэг агааржуулагч цацахаа зогсооё. Үүний оронд өвөг дээдсээс минь уламжилж ирсэн хүж, анхилуун үнэртэнүүдийг хэрэглэж хэвшие.

Морин хуур (түүх, гарал үүсэл, хөгжил, хийц

Морин хуур (түүх, гарал үүсэл, хөгжил, хийц) Францын эрдэмтэн М. Санторо морин хуурын гарлыг бүр урагшлуулж, яст мэлхий үүссэн үетэй холбон тайлбарласан буй. Гэвч үүнийг батлах боломжгүй, хэт уран сайхны гэмээр санал болсон байна. Энэ хэсгийн дүгнэлт болгож хэлэхэд, Монголд угаас хуур, икэл хэмээх хөгжим байжээ. Тэр хөгжим дээрээ янз бүрийн хүн, амьтны толгой урладаг байсан байна. Гэвч Монголчууд морийг зөвхөн унаа болгон хэрэглэх бус, “Молор эрдэнэ” хэмээн дээдэлдэг байсан тул мөнөөх хуур хөгжим дээрээ ихэвчлэн “Молор эрдэнэ” – морио байрлуулах болсноор Морин хуур хөгжим үүсчээ. ХӨГЖИЛ ХУВЬСАЛ: Монголын эзэнт гүрнийг байгуулсан эзэн Чингис хааны үед төрийн ёслол, хүндэтгэл найр цэнгээнийг Морин хуур хөгжмөөр нээн эхлүүлдэг байсан нь энэхүү хөгжим ямар өндөр зэрэгт тавигддаг байсан нь харагдаж байна. Тодруулбал төрийн хүндэтгэл, ёслолыг нээж төрийн дуу гэгдэх Монгол Ардын Айзам Уртын Дуу болох “Эртний сайхан” – г дагаж хуурддаг байж. XVI зуунаас морин хуур нь Луу толгойт болон хувирсан байна. Энэ нь Манж Чин улсын дарангуйллаас үүдсэн бөгөөд Манж хүн нь шар өнгийг нарны өнгө, луу гэх үлгэрийн амьтныг агуу хүчтэй тэнгэрийн амьтан гэх мэтээр бэлэгшээн Манж ард эзэн хааныгаа наран адил гэгээтэй, луу адил хүчтэй хэмээн үздэг байснаас улбаалж морин хуур маань луу толгойт болсон байна. Үүнээс үзэхэд морин хуур нь зөвхөн ард түмний хүрээнд бус ордны хөгжим байсан байж болох талтай. Морин хуур нь үүссэн цагаасаа эхлэн Монголчуудын дуу, хуур, бүжиг наадамд голлох хөгжмийн зэмсэг байсаар өнөөг хүрчээ. Ганцхан жишээ толилуулахад, Баруун Монгол ардын биелгээ л гэхэд морин хуургүйгээр биелэх ямар ч боломж байхгүй. (Тоглон үзүүлэв) Ийнхүү Монголын ард түмний дунд хөгжиж ирсэн морин хуур хөгжим орчин үеийн тайзны урлаг болон дэвшихэд 20-р зууны үеийн хоёр хүний хөдөлмөр чухал нөлөөтэй. Юуны өмнө Монголын нэрт хөгжимчин Г.Жамъян нь морин хуурын сургалтыг өнөөгийн мэргэжлийн түвшинд хүргэхэд онцлох үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Тэрбээр анх удаа морин хуурыг өрнийн тонн ноотонд шилжүүлснээс гадна анх удаа Монголд морин хуурын мэргэжлийн сургалтыг эхлүүлжээ. Манай хуурчид XX зууны 30 аад оноос хойш дэлхийн олон газар орноор аялан цаг агаарын янз бүрийн бүс нутагт тоглох болсон юм. Гэтэл ширэн цар нь хэт халуунд их агшиж дуу нь шингэрэх, чийгтэй газар шир нь сунаж дуу гаргах боломжгүй болдог байжээ. Үүнээс улбаалж морин хуурыг шинэчлэх арга зам хайж эхэлсэн байна. Ингээд 1962 онд монголын соёлын яамны урилгаар Оросын хийлийн төрлийн хөгжим урлаач Денис Яравойг урьж уламжлалт хөгжмийн зэмсэг болох морин хуурыг ширэн царнаас модон цартай болгож өнөөгийн бидний хэрэглэж буй мэргэжлийн морин хуурыг бүтээлгэсэн байна. МОРИН ХУУРЫН ХИЙЦ Морин хуурын бүтэц болбоос иш, цар, нум гэсэн гурван хэсгээс бүтэх нэг цогц бөгөөд ишний дээд талд морины толгойн сийлбэр, хөглөгч чих, цар буюу долгион дамжуулан дуу гаргагч хайрцаг, ишний дээд талаас царны доод хэсэг хүртэл үргэлжилэх цавхдас буюу хялгас, иш царнаас хялгасыг хөндийрүүлэгч дээд доод тэвх буюу марнууд, чавхдасыг хөрөөдөгч нумнаас бүрдэнэ. Морин хуур хөгжмийн зэмсэг нь бүдүүн нарийн чавдастай бөгөөд монголчууд жилийн 365 хоногийг бэлгэдэж нарийн болон бүдүүн чавхдас, нуманд хуваан уралдаг юм байна. Морин хуурын хоёр чавхдас нь арга бэлгийн чавхдас буюу нарийн чавхдас нь бэлгэ хялгас буюу сайн гүүний сүүлээр бүдүүн чавхдас нь арга хялгас буюу азарганы сүүлээр хийгдэнэ. Морин хуурын нум их чухал, өмнө нь нумыг бургас, хус болон улаан ухай зэрэг модоор хийж байв. Морин хуурын нумыг гадна хэлбэр дүрсээр нь 1. Бөөрөнхий нум 2. Наймантай нум гэж хоёр ангилдаг. Морин хуурын нумын хүнд нь хийл ба cello – н нумын адил тогтвортой байдаг. Морин хуурын нумын хүнд нь 86-95 гр байвал тохиромжтой гэж үздэг. Морин хуурын нумын хүндийн төв нь уг хэсгээс 1/3 орчмоос өмнүүр байна. Морины сүүлэнд давирхай амархан тогтох учир түүнийг нумын хялгас болгон ашигладаг мөртлөө адууны сүүлээр хийдэг ба нумны хялгас нь ойролцоогоор 250 ширхэг байдаг. МЭРГЭЖЛИЙН МОРИН ХУУРЫН СТАНДАРТ ХЭМЖЭЭ Морин хуур модон цартай болсноос хойш Монголын олон арван хөгжим урлаачид энэхүү хөгжмийг мэргэжлийн болон нэг стандартыг болгохыг хичээсээр морин хуурын нэг хэмжээг тогтоосон юм. Ингээд доорх үр дүнд хүрчээ. Морин хуурын тэвх (маар): Тэвх буюу маар нь дээд доод гэсэн хоёр тэвхтэй бөгөөд доод тэвх буюу том тэвхний өндөр нь 3.8 см, өргөн нь 7.3 см орчим байна. Дээд буюу жижиг тэвхний хэмжээ нь өндөр нь 2.2 см өргөн нь 3 см орчим байна. Морин хуурын чих: Чих буюу хөглөгч нь 15 см орчим байна. Иш толгойн хэсэг нийтдээ 77 см орчим тоглогдох ашигтай хэмжээ 44 см орчим байна. Морин хуурын цар: Морин хуурын цар нь трапец хэлбэртэй бөгөөд царны дээд хэсэг 20 см, доод хэсэг 28 см, өндөр нь 32 см, ар өвөр талын хоорондох зай 10 см орчим байна. Энэ хэмжээ зөвхөн ерөнхий гаргасан нэг хэмжээ юм. Морин хуур тоглооч, морин хуурч хүний биеийн өндөр нам өргөн бүдүүнээс хамаарч хэмжээнд бага зэрэг өөрчлөлт ордог. МОРИН ХУУРЫН ХӨГ Морин хуурын хөг нь дөрвөц буюу цэвэр кварт, товч буюу цэвэр квинт хөгөөр хөглөгддөг ба тавц хэмээх жонон хөг, дөрвөц цахар буюу солгой хөг гэдэг. Морин хуурын энэхүү хөг тонныг монголчууд хэрхэн яаж тааруулж байсныг мэдэх боломжгүй юм. Хуурчид бидний үзэж байгаагаар цаг агаарын нөхцлөөс шалтгаалж түнгэсэн буюу дор хөгөөр, шингэн буюу дээр хөгөөр тоголдог байсан юм байна. Учир нь ширэн цартай хуур цаг агаараас болж хөгний хувьд байнга хувьсдаг учраас. Гэхдээ Монгол газар нутгийн уур амьсгал чийглэг бус сэрүүн байдаг учраас энэ тал дээр их бэрхшээл гардаггүй байсан байхаа. Харин хоёр чавхдасын хооронд тонн хөгийг хэрхэн тааруулдаг байсан нь сонирхол татаж байгаа юм. Морин хуур нь өөрийн үндсэн хөгөөр “салхинд” дуугардаг байсан нь маш сонирхолтой. Өөрөөр хэлбэл хуурын хоёр чавхдасын хоорондын тонн хөг нь яв цав тохирсон тохиолдолд морин хуурын хөг татаж байгаа мэт адил салхинд дуугардаг юм байна. Энэ нь юуг өгүүлж байна гэхээр Монгол түмэн байгалийн түүхий эдээр болон амьд эдээр энэ гайхамшигт “хялгасыг хялгасаар хөрөөдөгч” хөгжмийг өөрсдийн оюун ухаанаар болон ахуй амьдралаасаа бүтээсэн нь тод болж байгаа юм. Харин морин хууранд өрнийн хөгжмийн тонн хог тогтооход цахар хөгийг 7 эгшигт нотны бага актавын B.F цэвэр кварт, жонон хөгийг буюу тавц хөгийг B.F гэсэн тонн хөгөөр тогтоосон байна. ТОГЛОХ АРГА БАРИЛ Морин хуурыг тоглох техник арга барилын талаар танилцуулья. Морин хуурыг суугаа байдалтай, биенээс хагас хөндий барина. Зүүн гарын дөрвөн хуруугаар, зарим тохиолдолд эрхий хуруу оролцон тоглоно. Нэг хоёрдугаар хурууны хумсны толиогоор буюу хумс махны завсраар, гурав дөрөвдүгээр хурууны өндгөөр дотогш түлхсэн маягаар тоглоно. Хурууны байрлал болон дотогш түлхэх хөдөлгөөн нь морин хуурны ишнээс хол зайтай өндөр байдгаас шалтгаалдаг бөгөөд хуруунаас маш их хүч гардаг. Баруун гарын хувьд нумт хөгжимд тоглогддог штрихийг тоглоно. МОРИН ХУУР - ӨНӨӨДӨР Морин хуур өнөөдөр дэлхий нийтэд танигдсан хөгжим болж чаджээ. Ялангуяа 1990 оноос хойш маш эрчимтэй хөгжиж байна. Өнөөгийн морин хуурын хөгжилтэй зайлшгүй холбогдож яригдах зүйл бол МУ – ын ерөнхийлөгчийн шагналт Морин хуурын чуулга билээ. МУ – ын Морин хуурын чуулга нь 1992 онд анхны тоглолтоо тоглож нээлтээ хийж өнөөгийн морин хуураа болон монголын үндэсний урлагаа дэлхийн 3 тивийн 30 гаруй улс оронд таниулан ихээхэн өндөр үнэлгээ аваад байгаа 30 гаруй уран бүтээлчидтэй чуулга билээ. Морин хуур чуулгыг үүсгэн байгуулагч Ц.Батчулуун нь морин хуур хөгжмийн гайхалтай тоглооч бөгөөд морин хуур хөгжмийн сургалтанд түлхүү анхаарч өнөөгийн чадварлаг олон арван тоглоочдыг төрүүлэн гаргасан билээ. Тэрээр морин хуурын чуулгыг 1991 онд ХБДС – н хэсэг оюутныг цуглуулж, сургуулийнхаа дотуур байранд бэлтгэл хийлгэж анх үүсгэн байгуулж байсан түүхтэй юм. 1992 оноос 2008 он хүртэл 16 жилийн хугацаанд 1400 гаруй уран бүтээлтэй урын санг бий болгож (монголын болон гадаадын сонгодог) морин хуур гэх хөгжмийн зэмсгийн бүхий л нөөц бололцоог дээд цэгт нь үзүүлж байгаа уран бүтээлчид билээ. Тэр цагаас хойш тэдгээр оюутнууд өнөөгийн морин хуурыг гайхалтай хөгжүүлэгчид, монголын урлагийн гарамгай төлөөлөгчид болж чадсан юм. Тэдгээрийн хийсэн онцлох зүйлүүдээс дурдвал: • 1999 онд Сонгодог дуурын урлагийн гайхалтай бүтээл болох “Carmen” дуурын “Сюит” - г морин хуураар болон чуулгаараа хөгжимдсөн. Тэр ондоо монголын урлагийн дээд шагнал болох Гоо Марал алтан цом шагнал хүртсэн. • Монголын анхны дуурь болох “Учиртай 3 толгой” дуурь • Австрийн хөгжмийн зохиолч В.А.Моцарт “Серенада #49” • “Радитцкий марш” гэх мэтчилэн олон арван бүтээлийг Монголыхоо болон гадаадын сонсогчиддоо хүргэсэн билээ. Энэхүү чуулга нь дэлхийд хэмээн нэрлэгдэх Японы “Сантори”, Оросын “Новый большой”, Америкийн New York хотын “Карнегийн их танхим”, Австрийн Брамсын нэрэмжит “Алтан тайз” зэрэг олон газар тоглож Монголыхоо нэрийг морин хуураараа дуурсгаж яваа билээ. Монгол улсын төр засгаас 2003 онд МУ – ын ерөнхийлөгчийн зарлигаар төрийн ивээлд багтааж, айл өрх бүр морин хуурыг хоймортоо залах, хүн бүр сурч эзэмшихийг хичээж, хуурч бүрийг морин хуураа сурталчилж, сурган зааж явах үүрэг оноогдсон билээ. Монгол түмэн морин хуурыг дэлхийд таниулсан хамгийн том үйл явдал бол 2003 оны 11 – р сард дэлхийн өв сан болох UNESCO – д шилдэг хөгжмийн зэмсэг болгон бүртгэсэн явдал юм.

Хүний үүсэл гарал, хөгжил

Хүний үүсэл гарал, хөгжил Хүний үүсэл гарал, хөгжил Хүн юунаас үүссэн бэ? Гэдэг асуудлаар олон янзын ойлголт, төсөөлөл, таамаглал байна. Тухайлбал, 1. Нэлээд эрдэмтэд хүн бол байгалийн урт удаан түүхэн хөгжлийн бүрэлдэхүүн, хүн мичнээс гаралтай гэж үздэг бол, 2. Хүн бол бурханы гаралтай, хүнийг бурхан бий болгосон гэж шашин үзнэ. Христосын номлолд ертөнцийн эзэн Адам, Ева хоёрыг бүтээж, түүнээс хүн төрлөхтөн үүссэн гэдэг. XIX зууны дунд үе хүртэл ийм л байдлаар хүмүүс ойлгож ирсэн, одоо ч байсаар, 3. Хүн бол өөр гариг ертөнцийн хүмүүсийн туршилтын дүнд бий болсон, харь гаригийн бүтээгдэхүүн гэх үзэл байж байхад, 4. Хүн бол үлэг гүрвэлийн үр хөврөл байж болох юм, эсхүл хүн загаснаас, могойноос, тэрч байтугай шувуунаас, өндөгнөөс үүссэн гэсэн таамаглалууд байдаг. Нэгдэх онол үзэл нь орчин үеийн шинжлэх ухааны олон салбаруудын шинжилгээ судалгаагаар батлагдаж нотлогдсон арвин баялаг материалтай байдаг бол сүүлийн гурван үзэл таамаглалд шинжлэх ухааны баталгаатай нотолгоо одоо хэр нь олдоогүй, зарим нь домгийн шинжтэй, санаан зоргоор зохиосон гэж хэлж болох ч зүйлүүд юм. Эхний үзэлийн хувьд хүн өвөг дээдэстэй, тэр нь мич юм гэсэн санааг Францын эрдэмтэн Ж.Ламарк анх удаа дэвшүүлж, түүнийг хувьслын онолын үүднээс Английн суут байгаль шинжээч Ч.Дарвин /1809-1882/ нотолсон юм. Тэрээр хүн бол амьд ертөнцийн хөгжлийн зүй тогтлоор өөрөөс доод шатны амьтан мичнээс эволюц хөгжлийн явцад үүсэн гэсэн дүгнэлтийг /1871 онд/ хийжээ. Дарвины энэ онолыг Ф.Энгельс /1820-1895/ гүнзгийрүүлэн мич хүн болж хувирсан зүй тогтлыг хөдөлмөрийн онолын үүднээс томъёолсон байна. Үүндээ хөдөлмөрийн процесст: мичний хоёр хөл “гар” хэмээх хөдөлмөрийн эрхтэн болж өөрчлөгдсөн, босоо явах болсон, хөдөлмөрийн багаж зэвсэг хийж, гал ашиглаж, махыг борлуулж идэх болсон, үүнтэй холбоотойгоор хүний уураг тархи хөгжин, хэл сэтгэхүй бий болсон зэргийн тодорхойлсон билээ. Бүхэлдээ Энгельсийн бичсэнээр “Хөдөлмөр хүнийг бий болгожээ”. Дээрх онолууд байгалийн шинжлэх, түүх, архелоги, философийн цааш цаашдын судалгаагаар үлэмж хэмжээгээр гүнзгийрэн хөгжиж байна. Хүний хэдийд үүсэв? Хүний үүслийн үе шат: хүний түүхэн хөгжлийг эрдэмтэд дөрвөн үндсэн үе болгон авч үзэж байна. Үүнд: 1. Хүн дүрст мичний өвөг /дриопитек/ ба мичин өвөг /протоантроп/ 2. Балар эртний хүн /архантроп/ 3. Эртний хүн /палеоантроп/ 4. Шинэ хүн /неоантроп/ 1. Модны сармагчин буюу дриопитек, мичин өвөг буюу протоантроп гэж дотор нь хоёр ангилдаг. А. Модны сармагчин буюу дриопитек одоогоос 10 орчим сая жилийн тэртээгээс дриопитек ертөнцийн зарим газар нутагт үзэгдэхээ больжээ. Харин өнөөгийн европ, африк, азиар нутаглаж байгаа хүн дүрст бичтэй нэлээд төстэй боловч хөгжлөөрөө тэднээс хавьгүй давуу байсан амьтны эрүүний ясыг 1856 онд францаас олсныг дриопитек гэж нэрлэх болжээ. Барагцаалбал 25 сая жилийн өмнө лонгид буюу хүн дүрст мич /гиббон, горилл, орангутан, шимпанзе/ болон орчин цагийн хүн нь гоминидийн нийтлэг өвөг болох дриопитекээс салбарлажээ. Дриопитектэй хөгжлийн хувьд ойролцоо амьтан бол рамапитек юм. Тэр нь төв азиас баруун зүгт нүүсэн амьтны хамт эх нутгаасаа шилжин нүүжээ. Эрдэмтэд рамапитекийг 12 орчим сая жилийн тэртээ одоогийн Кавказаар тархсан гэж багцаалдаг. Б. Мичин өвөг буюу протоантропын үе. 1924 онд эрдэмтэд өмнөд Африкаас хүний маш балар эртний өвгийн ясыг олсон бөгөөд түүний Austalopithecus aficanus гэж нэрлэжээ. Удалгүй эн төрөлтэй төстэй нэлээд хожуу хэлбэр олдсон бөгөөд тэрхүү амьтан нүүрний төрх, биеийнхээ галбираар сармагчин шинжийг олсон байсан учраас парапитек /пара-төстэй, питекос-сармагчин гэсэн грек үгнээс гаралтай/ гэжээ. Хүн өөрийн мичин дүрст өвөг парапитек, проплиопитек, дриопитекийн хөгжлийн үе шатанд шилжихдээ зөвхөн бие эрхтэн, гадаад дүрсийн хувьд бие биенээсээ ялгагдаж байжээ. 2. Балар эртний хүн /архантроп/ буюу бичин хүн /питекантроп/ 1960 онд бас нэгэн амьтны ясыг олсон бөгөөд түүний дээд мөчний ясны бүтэц юмыг шүүрч авах чадвар сайтай, доод мөч нь босоо явахад бүрэн дасан зохицсон болохыг тогтоож чадамгай хүн буюу Homo habilis хэмээн нэрлэжээ. Чадамгай хүн бол ухаант хүний жинхэнэ өвөг юм. Тэрээр олон шинж төрхөөрөө австралопитекүүдийг бодвол орчин цагийн хүнтэй ихэд төстэй ажээ. Балар эртний хүний хувьслын дараагийн салбар нь бичин хүн буюу питекантроп /питек-бич, антропо-хүн/ юм. Эрдэмтэд түүний ясыг 1891 онд Явын арлаас олж хүн дүрст мичнээс хүн бий болох шилжилтийн үеийн хүн хэмээн үзэж, босоо явагч хүн буюу Homo erectus гэж нэрлэжээ. 3. Эртний хүн /палеоантроп/ энэ нь бичин хүний дараах хүний хөгжлийн шат юм. Эртний хүний ясыг Европ, Ази, Африкийн олон газраас олсон бөгөөд анхлан олсон газрын нэрээр Неандертал хүн гэж нэрлэжээ. Эртний хүний гол шинж бол оюун ухаан нь багагүй хөгжсөний сацуу бичин шинжээ бүрмөсөн алдаж байсан төдийгүй чулуугаар багаж зэвсэг хийж байсан аж. Эртний хүний амьдарч байсан хугацааг 200-500 мянган жилийн тэртээд холбогдуулж байна. 4. Шинэ хүн /неоантроп/ Францын Везер голын Кроманьоны агуйгаас 1868 онд олсон хүний ясыг шинжлэхэд өнөөгийн хүний ястай хэлбэр, хэмжээгээрээ тун ижил байсан учир Орчин үеийн хүн буюу Homo sapiens /Кроманьон/ гэж нэрлэжээ. Одоогоос 40 мянган жилийн тэртээх хүн төрх байдлаараа одоогийхоо хэлбэрийг олсон ажээ. Орчин үеийн хүний хагийн гол шинж нь төрхтөнүүдийн хооронд удам зүйн тусгаарлал үгүй явдал юм. Өөрөөр хэлбэл, янз бүрийн төрхтөн өөр хоорондоо гэр бүл болж, удам угсаагаа залгах боломжтой бөгөөд энэхүү шинж нь хүн хэмээгч биологийн төрөл зүйл нэгэн гарал үүсэлтэй болохыг гэрчилнэ. Гоминадын түүхэн хөгжлийг олон мөчиртэй салаа модтой зүйрлэж болох бөгөөд түүний зөвхөн нэг л салаа нь орчин цагийн хүнийг үүсгэсэн ажээ. Хүний үүслийг үндсэн үе ба түүний үслэг өвгийн хөгжлийн хамгийн онцлог шинжийг үзүүлэв: цаг хугацааны хязгаар Хүний үүслийн үе хөгжлийн онцлог шинжүүд 40 мянган жил Шинэ хүний үе орчин цагийн хүний байдал бүрэлдэж, хүний нийгэм үүсч, амьтдыг гэрийн тэжээвэр болгожээ 200-500 мянган жил Эртний хүн хүн дүрст амьтан ба орчин цагийн хүний шинж хосолж (тархины багтаамж 1200-1400 см3), овог аймгийн харилцаа, хэл яриа боловсронгуй болжээ 1-1.3 сая жил Балар эртний хүн буюу бичин хүн тархины багтаамж 800-1200 см3, хэл яриа үүсч, галыг хэрэглэх болжээ. Орчин цагийн хүний байдал төрхөд шилжин, хөдөлмөрийн анхны багаж хийж эхэлжээ 25 сая жил Мичин өвөг Хүн дүрс мич байгалийн бэлэн зүйлсийг хоол тэжээлээ олох, биеэ хамгаалах хэрэгсэл болгон ашиглаж, сүрэг улам бүр хөгжжээ Хүн хаана үүссэн бэ? Гэдэг асуудлаар 2 янзын үзэл бий. Нэгдэх үзэл нь моноцентризм /хүний үүслийн нэг төвт үзэл/ хүн тухайлсан нэг бүс цэгт нэг л бүлгээс үүсэж амьралын төлөө тэмцлийн эрхээр тархан суурьшсан гэж үздэг бол нөгөө үзэл нь полицентризм /хүний үүслийн олон төвт үзэл/ хүн төрлөхтөн нэг нь нөгөөгөөсөө үл хамааран дэлхийн олон газар, нэгэн зэрэг өөр өөрийн овог бичнээс үүссэн гэж үздэг. Эрдэмтэд хүний гарал үүсэл, хөгжлийн үеийг тогтоох талаар нэгдмэл саналтай байгаа боловч хүний үслэг өвөг анх удаа үүсч, дэлхий дахинд хэрхэн түгэн тарж нутагласан байдлын талаар эрс тэс санал бодолтой байгаа юм. Хүний үслэг өвгийн эх нутгийг тогтооход баримт болох чухал олдвор өмнөд Африк, Азиас нэлээд хэмжээгээр олдсон. Бас мичний эрхтэний хэлбэр төрхийг илэрхийлж чадах баримт Америк, Европоос олдсон байна. Үүнийг дээрх нутагт хүн анх үүссэн биш, харин дэлхийн аль нэг нутгаас шилжиж очсоныг гэрчилж байгаа баримт гэж ихэнх эрдэмтэд үзэж байна. Хүн анх үүссэн өлгий нутгийг тогтоохыг хичээсэн эрдэмтдийн дотор ялангуяа Азийг хүний үүслийн өлгий гэж үздэг хүмүүс XX зууны 20-иод оны эхээр төв Ази-Говиос олдсон олдвор, шинжилгээ судалгааны материалд тулгуурласан хэсэг эрдэмтэд шинэ онол боловсруулжээ. Тэд төв Ази говийг хүн төрөлхтний унаган нутаг гэдгийг нотлохдоо юуны өмнө палеонтологи, археологи, газарзүй, цаг агаарыг судалсан баримт мэдээнд тулгуурласан байна. 1900 онд Америкийн эрдэмтэн Ф.Осборн төв Азийн амьтны тухай анхны мэдээ хэвлүүлснээс хойш ертөнцөд хүн үүссэн гал голомтыг төв Ази-говьд байсан гэж үзэхэд хүргэсэн. Энэ талын судалгаа нарийвчлан хийсэн хожмын эрдэмтэн ч үүнийг баталж байгаа билээ. Тэдгээрийн нэг монголын эрдэмтэн Ж.Батсуурь төв Ази-говь хүний үүслийн төв гэдгийг биологи, генетикийн судагаагаар нотолж байна. Хүний маш балар үеийн үлдэц монголын говиос заавал олдоно гэж үздэг эрдэмтэд одоо ч бий. Хүний үүсэл хөгжилд дараах хүчин зүйлүүд нөлөөлсөн гэж үзэж болно. 1. Сансрын /орчлон ертөнц, галактик, нар, сар г.м огторгуйн юмс үзэгдлийн нөлөө/ 2. Манай дэлхий /экологийн уул үүсэх явц, газар хөдлөлт, атом ба ураны задрал буюу цацраг идэвхт чанар, радиац г.м/ нөлөө 3. Хүний үйл ажиллагаа нийгмийн хүчин зүйл /зан араншингийн зохицол, удамшлын мутаци, эрлийзжилт, байгалийн шалгарал, гени, хромсомын өөрчлөлтүүд, хөдөлмөрийн үйл ажиллагаа г.м/ ийн нөлөө зэрэг гадаад, дотоод хүчин зүйл нөлөөлсөн гэдгийг эрдэмтэд тодорхойлжээ.

Elliptic Lab компанийхан Windows 8 үйлдлийн системийг холболтгүйгээр удирдах шинэ системийг боловсруулсан болохоо мэдэгджээ. Энэхүү систем нь ультра авиан локатор болон микрофонуудын тусламжтайгаар гарын хөдөлгөөнийг мэдрэх зарчмаар ажиллах юм байна. Уг интерфейс нь файлуудыг эргүүлэх, цэснээс сонголт хийх, файлыг нээж, хаах гэх зэрэг олон үйлдлийг зайнаас, зөвхөн гарын хөдөлгөөнөөр гүйцэтгэх боломжийг олгох аж. Өнөөдрийн байдлаар Elliptic Labs нь энэхүү интерфейсийг хөгжүүлэх шатны ажилаа гүйцэтгэж байгаа юм. Эхний бүтээгдэхүүн нь 12-14 сарын дараа гарах магадлалтай байгаа аж.

---